YENİ BİR DÖNEM “ZORUNLU ARABULUCULUK”

25.10.2017 tarihinde yürürlüğe 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 3. Maddesi gereği artık 01.01.2018 tarihinden itibaren Arabuluculuk , “dava şartı” olarak İş Yargılamasına dahil edilmiştir. Bu madde kapsamında işçi-işveren arasındaki uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması bir zorunluluk olarak öngörülmektedir.

MAHKEMEDEN ÖNCE ARABULUCUYA BAŞVURMAK ZORUNLU HAL ALMIŞTIR

Madde kapsamında işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarında , arabulucuya başvurulmuş olması bir dava şartı olarak kabul edilmektedir.
Bu kapsamda işçi tarafından talep edilebilecek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, ayrımcılık tazminatı, sendikal tazminat, ücret, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti/ ulusal bayram ve genel tatil ücreti ile işveren tarafından talep edilebilecek ihbar tazminatı, cezai şart, avansın iadesi ve eğitim gideri gibi alacak ve tazminat kalemleri için dava açmadan önce madde kapsamında arabulucuya başvurulması zorunlu olacaktır.
Yine işçinin işyerindeki işverene ait mal ve malzemelere zarar vermesinden doğan tazminat taleplerinde de dava açılmadan önce bu madde kapsamında arabulucuya götürülecektir.

ZORUNLULUK DIŞINDA BIRAKILANLAR

Dava şartı Arabuluculuk sürecinin istisnası ise iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi veya manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili rücu davalarıdır. Yani bu davalar yönünden Arabuluculuk zorunlu değildir. Dava şartı olmamakla birlikte bu davalar yönünden İhtiyari Arabuluculuk ile Arabuluculuk süreci yürütülebilir.

Ayrıca Hizmet Tespit ile SGK aleyhine açılacak davalarda da Arabuluculuk bir dava şartı değildir. Bu davalar kamu Düzenini ilgilendirdiği için Arabuluculuk faaliyetine uygun değildir.

HUKUKİ ÇERÇEVE

Türkiye’de arabuluculuk, 22 Haziran 2012 tarihinde 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun (HUAK) Resmi Gazetede yayınlaması ile yürürlüğe girmiştir.
İkincil mevzuat olarak 26 Ocak 2013 tarihinde Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği (HUAK Yönetmeliği) yayımlanmasıyla da uygulanmaya başlamıştır.
Bu iki mevzuat Türkiye’de arabuluculuğun işleyişi ile ilgili temel ilkeleri kapsamaktadır. Bunun dışında ek olarak Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi (her yıl yenilenmektedir) ve Arabuluculuk Sistemi ve Arabulucular için Model Etik ve Uygulama Kuralları mevcuttur. Ayrıca yeni yapılan düzenleme ile İş Mahkemeleri Kanununun 3. maddesinde de dava şartı Arabuluculuk hükümleri düzenlenmiştir.

ARABULUCU KÄ°MDÄ°R ?

Arabulucu ; sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getirerek onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini ve aralarında iletişim sürecinin kurulmasını sağlamaya çağlayan tarafsız üçüncü kişidir.
Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Hukuk Fakültesi mezunu olan en az 5 yıllık mesleki tecrübesi bulunan hukukçuları ( avukat, öğretim üyesi vb) yazılı ve sözlü sınavlara tabi tutup ; başarılı olanları Arabuluculuk siciline kayıt etmiştir. Zorunlu Arabuluculuk da işçi yada dava mahiyetine göre işveren Arabuluculuk Daire Başkanlığı tarafından açılmış arabuluculuk bürolarına başvurarak kendisine Arabulucu tayini için başvuracaktır.
Uyuşmazlık konularına göre Arabulucular Uzmanlaşacak , uzmanlık alanlarına göre Arabuluculuk faaliyetleri yürüteceklerdir.

SÜREÇ İRADİ VE GİZLİ OLARAK YÜRÜTÜLECEKTİR

Taraflar, arabulucuya başvurmak, süreci devam ettirmek, sonuçlandırmak veya bu süreçten vazgeçmek konusunda serbesttirler .
Süreçte gizlilik ilkesi uygulanır. Arabuluculuk sırasında paylaşılan bütün bilgi ve belgeler gizli tutulur.
Arabuluculuk sırasında yapılan açıklamalar ile paylaşılan belgeler başka bir amaçla kullanılamaz.

ARABULUCULUK BAŞVURULARI NEREYE YAPILACAK?

Arabuluculuk başvuruları , karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılacaktır.
Karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yerindeki arabuluculuk bürosuna yapılan başvuru yeterli sayılacaktır.
Arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde başvuruların, adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu tarafından görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılması gerekmektedir.

ARABULUCU NASIL SEÇİLECEK?

Kanun düzenlemesi gereği Arabulucu kural olarak, büro tarafından ve komisyon başkanlıklarına bildirilen listeden belirlenecektir.
Ancak işçi ve işveren, listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşmışlarsa bu arabulucu görevlendirilecektir. Yine işçi veya işveren bir arabulucuya başvurması sonrasında karşı taraf arabulucuya itiraz etmez ve ilk oturumda bu durum tutanak altına alınırsa , o arabulucu da tayin edilmiş olacaktır.
Kanun, tarafların listede yer alan bir arabulucu üzerinde anlaşmaları halinde kendi iradelerine öncelik tanıyarak o kişinin büro tarafından görevlendirilmesine izin vermektedir.

ARABULUCULUK SÜRECİ NASIL İLERLEYECEK?

Yasa koyucu , arabuluculuk sürecinin üç hafta içinde sonuçlandırılacağı, arabulucunun bu süreyi görüşmelerin gidişatını dikkate alarak zorunlu hallerde en fazla bir hafta daha uzatabileceği hükme bağlanmaktadır. Üç haftalık süre, arabulucunun büro tarafından görevlendirildiği tarihten başlatılacaktır.
Arabulucu, taraflardan her biri ile ayrı ayrı ya da her ikisiyle birlikte görüşebilir veya iletişim kurabilir. Bu görüşme ve iletişimin birlikte mi ayrı ayrı mı gerçekleşeceği, yürütülen faaliyetin özelliği ve tarafların durumu ile ilgili olacaktır.
Burada tanımlanan her türlü iletişim yoluyla Arabulucu şirkete ulaşabilir. Telefon , e-mail , whatsApp , faks vb gibi geniş bir yelpaze bulunmaktadır. Bu noktada bu başvuruların kim tarafından kimlere yönlendirileceği ; hangi e-mail adresinin kullanılacağı ve ne şekilde cevaplandırılacağı yönünde bir yol haritası belirlenmesi önemlidir.

ARABULUCULUK DAVETİNE KATILMAMANIN MÜEYYİDESİ NEDİR?

Kanun bu soruyu net bir biçimde cevaplamaktadır. Şayet geçerli bir mazeret göstermeksizin arabuluculuk görüşmesine katılmayan taraf, son tutanakta belirtilecek ve bu taraf, davada lehine karar verilmiş olsa bile, yargılama giderinin tamamını ödemeye mahkûm edilecektir.
Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine de hükmedilmeyecektir.
Örneğin; arabuluculuk sürecine geçerli bir mazeret göstermeksizin katılmayan işveren, davada haklı çıksa bile, yargılama giderlerinin tamamını ödemek zorunda kalacak ve davayı kazandığı halde vekalet ücreti alamayacaktır.

ARABULUCULUK SÜRECİNDE ÜCRET

Her iki tarafın toplantıya katıldığı ancak anlaşamadığı durumda Arabuluculuk faaliyetinin iki saatlik ücret tutarı Tarifenin Birinci Kısmına göre Hâzineden ödenecektir.
Şayet görüşmeler iki saatten fazla sürmüş ve sonuçta taraflar anlaşamamış ise iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde Tarifenin Birinci Kısmına göre karşılanacaktır.
Birde tarafların anlaşması halinde ödenecek ücret hususu vardır. Buna göre tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaları halinde arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Arabuluculuk Ücret Tarifesinin İkinci Kısmına göre aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanacaktır.

ASIL- ALT İŞVERENLİK DURUMUNDA ARABULUCULUK SÜRECİ

Kanunda bu konuda özel bir düzenleme getirilmiştir. İşe İadeye ilişkin olarak Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığı iddia edilerek arabulucuya başvurulduğunda, anlaşmanın gerçekleşebilmesi için asıl işveren ve alt işverenin arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılmaları ve iradelerinin birbirine uygun olması aranmaktadır.
Dolayısıyla asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığı halinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulduğunda, anlaşmanın gerçekleşebilmesi için işverenlerin arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılmaları ve iradelerinin birbirine uygun olması aranmaktadır.

ARABULUCULUK SÜRECİNE KİMLER KATILABİLİR ?

Arabuluculuk görüşmelerine taraflar bizzat kendileri , kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabileceği, işverenin de yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı tarafından temsil edilebileceği hükme bağlanmaktadır.
Yani şirket adına şirket yetkilisi ,Arabuluculuk görüşmesine katılım konusunda yetkisi bulunan Avukatı veya bu konuda özel olarak yetkilendirdiği çalışanı görüşmelere katılabilir.
Burada önemle belirtmek isteriz ki görüşmeye katılacak kişinin şirket aleyhine bir durum yaratmaması adına Arabuluculuk süreci ve Arabuluculuk hakkında bilgi sahibi olması ve beyan ve itirazlarının tutanağa net bir şekilde belirtmesi önem arz edecektir. Zira Arabuluculuk süreci ister anlaşma ister anlaşmama ile sona ersin ; bu durum tarafların hak ve menfaatleri adına devam edecek tüm dava ve talepleri etkileyecektir.

ARABULUCULUK SÜRECİNDE İMZALANACAK EVRAKLAR

Kanunda ve mevzaut düzenlemeleri ile uygulamada Arabuluculuk sürecine ilişkin olarak tarafların imzalaması gereken evrak ve belgeler bulunmaktadır.
Bir Arabuluculuk görüşmesi katılım sonrasında öncelikle Arabulucu tarafından sürece ilişkin bilgilendirme yapılarak bu bilgilendirmeye ilişkin Bilgilendirme metni taraflara imzalatılacaktır. Ayrıca Arabuluculuk faaliyetine ilişkin olarak Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Arabuluculuk Ücret Tarifesine göre düzenlenmiş Arabuluculuk Ücret Sözleşmesi de yine taraflarca imzalanacaktır.
İş Mahkeme Kanununda 3. madde İlk Oturuma Katılmamaya ilişkin müeyyideler öngördüğünden , Arabulucu tarafların hazır olduğuna ve İlk Oturuma geçildiğine ilişkin İlk Oturum Tutanağını imzalatacaktır.
Daha sonra müzakerelere geçilecek ve Anlaşma olması halinde Anlaşma metni detayları ile hazırlanacaktır. Son olarak toplantının sona erdiğine ilişkin Son Oturum Tutanağı imzalanacaktır.

ARABULUCULUK SONRASINDA DAVA AÇMAK MÜMKÜN OLACAK MI?

Taraflarca yürütülen Arabuluculuk görüşmeleri sonunda anlaşmaya varılması halinde, üzerinde anlaşmaya varılan hususlarda artık taraflar bu konular ile ilgili tekrar yargı yoluna gidemeyeceklerdir.
Yasa koyucu bu konuda hata , hile , tehdit ve gabin i istisna olarak görmektedir.
Bu noktada her iki tarafın avukatları tarafından imzalanan anlaşmaya ilişkin bir arabuluculuk tutanağı Mahkeme İlamı hükmünde kabul edilmektedir. Avukat katılımı olmayan Arabuluculuk Tutanakları için Sulh Hukuk Mahkemeleri İcra edilebilirlik şerhi vermektedir.